Nếu thường xuyên theo dõi báo giá cà phê xuất khẩu, đặc biệt là các lô hàng Robusta giao từ cảng TP.HCM hoặc khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu, bạn sẽ bắt gặp thuật ngữ FOB xuất hiện gần như mỗi ngày trong các bản chào giá.
FOB không phải là giá cuối cùng mà bên nhập khẩu phải trả cho toàn bộ hành trình vận chuyển. Đây là mức giá được xác định tại một điểm cụ thể trong chuỗi giao nhận hàng hóa: thời điểm cà phê đã được xếp lên tàu tại cảng xuất khẩu.
Nhiều người quen với cụm từ “giá FOB” nhưng khi bóc tách từng khoản chi phí thì lại dễ nhầm lẫn giữa chi phí nội địa, cước vận tải quốc tế và trách nhiệm của từng bên trong hợp đồng.
Với ngành cà phê Việt Nam, nơi phần lớn sản lượng xuất khẩu được giao dịch theo điều kiện FOB, việc hiểu đúng cách hình thành mức giá này có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chào giá, đàm phán và kiểm soát biên lợi nhuận.
Giá FOB cà phê là gì?
FOB (Free On Board) là một điều kiện giao hàng trong Incoterms 2020 do International Chamber of Commerce (ICC) ban hành. Theo điều kiện này, người bán hoàn thành nghĩa vụ giao hàng khi lô hàng được đặt lên tàu tại cảng xếp hàng đã thỏa thuận trong hợp đồng. Từ thời điểm đó, rủi ro liên quan đến hàng hóa được chuyển sang cho người mua.
Trong giao dịch cà phê quốc tế, FOB là cách báo giá rất phổ biến giữa nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu vì phạm vi chi phí được xác định khá rõ.
Khi nhận báo giá FOB, bên mua có thể biết được giá trị lô hàng tại cảng xuất khẩu mà chưa bao gồm chi phí vận chuyển quốc tế và bảo hiểm hàng hóa trên hành trình đến cảng đích.
Đó cũng là lý do các nhà nhập khẩu thường sử dụng giá FOB để so sánh nhiều nguồn cung từ các quốc gia xuất khẩu khác nhau như Việt Nam, Brazil hoặc Colombia.
Giá FOB cà phê bao gồm những khoản chi phí nào?
Một báo giá FOB không chỉ bao gồm giá mua nguyên liệu.
Để một container cà phê đủ điều kiện xuất khẩu và được đưa lên tàu, doanh nghiệp phải xử lý thêm khá nhiều công đoạn phía sau, từ chế biến, đóng gói đến vận chuyển và hoàn thiện chứng từ xuất khẩu.
Thông thường, cấu trúc giá FOB sẽ bao gồm:
- Giá mua cà phê nguyên liệu.
- Chi phí sơ chế, làm sạch và phân loại.
- Bao bì đóng gói.
- Vận chuyển từ kho đến cảng.
- Chi phí làm thủ tục hải quan xuất khẩu.
- Phí bốc xếp và xử lý hàng tại cảng.
- Chi phí quản lý và biên lợi nhuận của doanh nghiệp.
Một số khoản phát sinh thường không được chú ý khi lập giá ban đầu như phí chứng từ, phí lưu container hoặc các khoản điều chỉnh liên quan đến lịch tàu. Từng khoản riêng lẻ có thể không lớn, nhưng khi cộng dồn trên khối lượng vài trăm hoặc vài nghìn tấn thì tác động đến lợi nhuận không còn nhỏ.
| Khoản mục | Bao gồm trong FOB |
|---|---|
| Giá cà phê nguyên liệu | Có |
| Bao bì đóng gói | Có |
| Vận chuyển nội địa | Có |
| Thủ tục hải quan xuất khẩu | Có |
| Cước tàu biển quốc tế | Không |
| Bảo hiểm hàng hóa quốc tế | Không |
Cách tính giá FOB cà phê
Về nguyên tắc, giá FOB được hình thành từ tổng chi phí để đưa hàng lên tàu cộng với phần lợi nhuận mục tiêu của doanh nghiệp.
Công thức thường được sử dụng:
Giá FOB = Giá nguyên liệu + Chi phí chế biến + Logistics nội địa + Chi phí xuất khẩu + Lợi nhuận
Ví dụ minh họa dưới đây chỉ nhằm giải thích cách tính, không phải mức giá giao dịch thị trường.
Giả sử một doanh nghiệp xuất khẩu Robusta có:
- Giá mua nguyên liệu: 3.900 USD/tấn.
- Chi phí chế biến: 50 USD/tấn.
- Logistics nội địa: 40 USD/tấn.
- Chi phí xuất khẩu: 30 USD/tấn.
- Lợi nhuận mục tiêu: 80 USD/tấn.
Khi đó:
Giá FOB = 4.100 USD/tấn.
Trong hoạt động thực tế, bảng tính thường chi tiết hơn nhiều. Một số doanh nghiệp còn tách riêng từng khoản liên quan đến kho bãi, kiểm định chất lượng, xử lý container hoặc chi phí tài chính để theo dõi sát hiệu quả của từng lô hàng.
FOB khác gì so với CIF?
FOB và CIF đều là các điều kiện thương mại được sử dụng phổ biến trong xuất nhập khẩu cà phê, nhưng phạm vi chi phí mà người bán chịu trách nhiệm có sự khác biệt.
| Tiêu chí | FOB | CIF |
| Cước vận tải quốc tế | Người mua chịu | Người bán chịu |
| Bảo hiểm hàng hóa | Người mua chịu | Người bán chịu |
| Điểm chuyển rủi ro | Khi hàng được xếp lên tàu | Khi hàng được xếp lên tàu |
| Mức giá báo cho người mua | Chưa gồm cước và bảo hiểm | Đã gồm cước và bảo hiểm |
Với FOB, bên mua sẽ chủ động lựa chọn hãng tàu, tuyến vận chuyển và đơn vị bảo hiểm.
Ngược lại, CIF phù hợp hơn trong trường hợp người mua muốn nhận mức giá đã bao gồm phần lớn chi phí vận tải quốc tế và không muốn tự xử lý quá nhiều công việc logistics.
Trong xuất khẩu cà phê của Việt Nam, FOB vẫn xuất hiện phổ biến hơn do giúp nhà xuất khẩu tập trung vào khâu sản xuất, thu mua và giao hàng tại cảng.
Những yếu tố ảnh hưởng đến giá FOB cà phê
Biến động giá FOB thường bắt đầu từ giá nguyên liệu. Khi giá Robusta trên sàn London hoặc cà phê Arabica trên sàn New York thay đổi mạnh, các mức chào FOB của doanh nghiệp xuất khẩu cũng sẽ điều chỉnh theo.
Bên cạnh giá nguyên liệu, chi phí logistics nội địa cũng là một biến số đáng chú ý. Chỉ cần cước vận tải tăng hoặc lịch tàu bị gián đoạn trong thời gian dài, giá thành xuất khẩu có thể thay đổi đáng kể.
Tỷ giá USD/VND cũng được theo dõi khá sát trong các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê.
Phần lớn hợp đồng được thanh toán bằng USD trong khi nhiều khoản chi phí phát sinh bằng VND. Chênh lệch tỷ giá vì vậy có thể làm thay đổi hiệu quả kinh doanh của từng lô hàng, đặc biệt với các hợp đồng có thời gian giao hàng kéo dài.
FOB là điều kiện giao hàng xuất hiện thường xuyên trong hoạt động xuất khẩu cà phê của Việt Nam. Hiểu đúng phạm vi chi phí được tính vào giá FOB, thời điểm chuyển giao rủi ro và sự khác biệt giữa FOB với CIF giúp doanh nghiệp xây dựng báo giá sát thực tế hơn.
Ở nhiều trường hợp, mức chênh lệch vài USD mỗi tấn không đến từ giá nguyên liệu mà đến từ khả năng kiểm soát vận chuyển nội địa, chi phí cảng, tỷ giá hoặc những khoản phát sinh trong quá trình giao hàng. Đó cũng là những yếu tố thường quyết định biên lợi nhuận cuối cùng của một hợp đồng xuất khẩu cà phê.