Thời tiết bây giờ không còn theo mùa như ngày xưa nữa, và người làm nông chắc chắn cảm nhận rõ điều đó mỗi ngày. Biến đổi khí hậu không còn là khái niệm xa lạ, mà là mối lo trước mắt – đặc biệt với những ai trồng mía. Mùa nắng đến sớm, mưa đến muộn, có năm thì hạn kéo dài, có năm lại úng nước bất thường. Những biến động này đang làm thay đổi chu kỳ sinh trưởng của cây mía, khiến việc canh tác khó dự báo, khó chủ động và tốn kém hơn bao giờ hết.
Từ năm 2020 đến nay, trung bình nhiệt độ ở các vùng trồng mía trọng điểm như Tây Ninh và Phú Yên đã tăng thêm khoảng 0,9–1,2°C. Mà chỉ cần tăng 1°C thôi là đủ để ảnh hưởng đến lượng đường tích lũy trong thân mía. Đồng thời, CO2 trong không khí tiếp tục tăng, kéo theo hiệu ứng nhà kính, làm đất khô nhanh, cây khát nước nhưng lại không có nước để tưới. Nhiều nông dân ở Long An đã phải thay đổi lịch trồng mía, thậm chí giảm diện tích trồng do chi phí tăng cao và rủi ro không lường trước được.
Ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng cây mía
Thời tiết thay đổi nhanh và thất thường đang trở thành mối đe dọa thực sự cho cây mía. Ở nhiều vùng trồng như An Khê hay Phụng Hiệp, nông dân giờ đây thu hoạch sớm hơn 1–2 tuần so với 3 năm trước, chủ yếu vì nắng nóng làm mía chín sớm nhưng lại ít đường. Chỉ số độ Brix – vốn là thước đo quan trọng cho chất lượng – giảm rõ rệt, có nơi chỉ đạt 10 độ thay vì mức 13–14 như trước kia. Điều này không chỉ làm giảm giá bán mà còn kéo theo giảm sản lượng mía do thân mía kém phát triển.
Không ít người trồng lâu năm đã phải thừa nhận: “Mía bây giờ mọc nhanh đó, nhưng rỗng ruột, không còn ngọt như hồi xưa.” Đó là hậu quả trực tiếp từ quá trình thoát hơi nước tăng cao, cây mất nước nhanh, làm gián đoạn việc tích lũy glucose trong thân. Những năm gần đây, hiện tượng mía già non (chưa tới tuổi đã trổ cờ) ngày càng phổ biến, nhất là sau các đợt hạn dài trên 2 tuần.
Giải pháp thực tế từ ruộng mía
Thay vì ngồi nhìn mía “gầy đi từng ngày”, nhiều hộ đã chủ động áp dụng một số biện pháp tuy không mới nhưng rất hiệu quả, đặc biệt trong mùa khô. Nếu bạn cũng đang gặp tình trạng tương tự, thử cân nhắc các hướng sau:
- Chọn giống mía kháng hạn như K88-92, ROC 16 hoặc KK3. Những giống này sinh trưởng tốt ngay cả khi nhiệt độ vượt ngưỡng 35°C trong nhiều ngày.
- Điều chỉnh lịch thu hoạch linh hoạt, canh đúng thời điểm độ Brix cao nhất (thường từ ngày 250–270 sau trồng).
- Tăng phân hữu cơ vi sinh, nhất là phân chuồng ủ hoai kết hợp nấm Trichoderma. Vừa giúp giữ ẩm, vừa giảm nấm bệnh gốc rễ trong mùa mưa tới.
📊 Cập nhật tháng 7/2025: Theo báo cáo từ Cục Trồng trọt, vụ mía năm nay ở khu vực miền Trung ghi nhận năng suất trung bình 59,2 tấn/ha, giảm gần 6% so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân chính là do thời gian nắng kéo dài và lượng mưa đến trễ hơn mọi năm.
Mất cân bằng nguồn nước ảnh hưởng đến tưới tiêu và sinh trưởng cây trồng
Không phải năm nào cũng hạn, nhưng đã hạn thì khốc liệt. Từ đầu mùa khô đến nay, Tây Nguyên và Nam Trung Bộ đang oằn mình chống chọi với một trong những đợt khô hạn gay gắt nhất trong vòng 15 năm qua. Những con số không biết nói dối: lượng mưa trung bình tại lưu vực sông Ba đã giảm tới 40%, đất ruộng nứt nẻ, cây trồng khát nước từng ngày. Cà phê khô lá, mía không trổ ngọn, bắp non còi cọc. Đây không còn là chuyện thời tiết – đây là mất cân bằng tài nguyên nước trên diện rộng.
Hạn hán kéo dài, cây trồng “đói” nước và đất mất sức
Không có nước, mọi tính toán canh tác đều vô nghĩa. Người trồng mía ở Phú Yên kể: “Tưới một lần là mất gần 300.000 đồng tiền dầu, chưa kể công kéo nước. Tuần nào cũng tưới thì lấy lời đâu?” Hệ thống thủy lợi hiện tại chỉ đáp ứng khoảng 40–60% nhu cầu tưới tiêu ở một số vùng khô hạn. Điều này dẫn đến những hệ lụy khó lường: đất không giữ được độ ẩm, quá trình sinh trưởng bị chậm lại, nhiều cây trồng bỏ dở giữa chừng vì… hết nước.
Cụ thể, các vấn đề mà bà con đang gặp phải gồm:
- Thiếu nước tưới trầm trọng trong giai đoạn ra hoa và kết trái, đặc biệt là ở cây mía, cà phê, tiêu.
- Chi phí nước tăng vọt, buộc nhiều hộ phải giảm diện tích sản xuất hoặc chuyển sang cây chịu hạn.
- Độ ẩm đất giảm dưới ngưỡng 22%, làm tăng nguy cơ sâu bệnh và giảm hấp thụ phân bón.
Tình hình hiện tại đòi hỏi giải pháp cấp bách, không thể chờ mưa. Bà con có thể cân nhắc chuyển đổi sang các mô hình tiết kiệm nước như tưới nhỏ giọt, hoặc trồng luân canh với đậu nành, mè, lạc – những cây vừa ngắn ngày vừa chịu hạn tốt. Với người trồng lâu năm, đây là thời điểm phải “tính trước một mùa, lo cho ba vụ.”
📌 Cập nhật mới nhất tháng 7/2025: Theo Sở NN&PTNT Đắk Lắk, khoảng 15.300 ha cây trồng đang có nguy cơ mất trắng nếu không có mưa trong vòng 10–15 ngày tới. Các hồ thủy lợi lớn như Ea Súp Thượng và Krông Buk Hạ hiện chỉ còn 25–30% dung tích chứa nước.
Biến đổi khí hậu thúc đẩy môi trường thuận lợi cho sâu bệnh
Khi trời nóng lên, sâu bệnh cũng “lên ngôi”
Dạo gần đây, bà con chắc cũng để ý: trời chưa kịp vào hè mà sâu đục thân, rệp sáp đã xuất hiện đầy ruộng mía. Không phải ngẫu nhiên. Nhiệt độ tăng – dù chỉ 1–2°C – cũng đủ để rút ngắn chu kỳ sinh sản của sâu hại. Một thế hệ sâu trưởng thành chỉ mất 7–10 ngày, so với 14 ngày như trước. Từ đó, chúng sinh sôi theo cấp số nhân, gây áp lực lớn lên cả vườn mía lẫn công sức bà con bỏ ra.
Theo báo cáo tháng 7/2025 từ Cục Bảo vệ Thực vật, tỷ lệ rệp sáp tại các tỉnh trồng mía trọng điểm như Sóc Trăng, Hậu Giang đã tăng tới 38%. Bệnh gỉ sắt cũng quay trở lại mạnh, nhất là ở những nơi có độ ẩm cao và thiếu luân canh. Những ai trồng mía đơn canh liên tục 3–4 năm liền sẽ thấy rõ đất yếu, cây yếu – mà cây yếu thì sâu bệnh thích.
Làm gì khi thuốc không còn là “vũ khí” tối ưu?
Sự thật đáng nói là: nhiều loại thuốc trừ sâu truyền thống hiện nay không còn hiệu quả. Sâu bệnh kháng thuốc ngày càng cao, bà con xịt hoài không thấy “xi nhê” mà chỉ thấy tốn tiền. Nếu không thay đổi cách làm, thiệt hại là điều không tránh khỏi.
Một vài kinh nghiệm thực tế đang được áp dụng hiệu quả:
- Đặt bẫy pheromone – nhẹ vốn nhưng bắt sâu hiệu quả, đặc biệt là sâu đục thân.
- Luân canh cây trồng hoặc trồng xen đậu, lạc – vừa cải tạo đất, vừa cắt vòng đời của sâu.
- Dùng thuốc sinh học có nguồn gốc vi sinh – tuy tác dụng chậm hơn nhưng an toàn, ít kháng thuốc và không gây hại đất.
“Trước đây mỗi vụ tôi tốn gần 6 triệu tiền thuốc, giờ áp dụng kỹ thuật mới chỉ còn khoảng 3–4 triệu mà vườn vẫn sạch sâu,” – chú Trường, một hộ trồng mía ở Phụng Hiệp, chia sẻ.
Lời khuyên cuối cùng: Bà con nên theo dõi sát dự báo thời tiết, đặc biệt là các đợt nóng ẩm bất thường. Đó chính là thời điểm sâu bệnh bùng lên mạnh nhất. Phòng từ sớm, giảm thiểu tổn thất – đó là cách làm nông khôn ngoan hiện nay.
Khả năng sinh tồn và thu nhập của nông dân trước tác động xã hội
Mùa màng thất bát, chi phí đội lên từng ngày, nhưng giá bán nông sản vẫn cứ “lẹt đẹt” — đó là câu chuyện chung của nhiều hộ nông dân hiện nay. Đặc biệt ở các vùng trồng mía đường như Long An hay Phú Yên, nơi nông dân đang chật vật xoay xở giữa tác động biến đổi khí hậu và sự bấp bênh của thị trường. Có người trồng cả năm, bán ra còn chưa đủ trả tiền phân bón. Mà lạ thay, giá phân tăng 20%, thuốc sâu tăng gần gấp đôi, nhưng mía bán ra vẫn không nhích nổi vài trăm đồng. Họ nói vui với nhau: “Làm ruộng giờ chẳng khác gì đánh bạc với trời.”
Những con số tưởng như khô khan nhưng đang phản ánh một sự thật đau lòng: Theo thống kê mới nhất tháng 7/2025 từ Tổng cục Thống kê, hơn 35% hộ nông dân nhỏ lẻ đã giảm diện tích canh tác hoặc bỏ ruộng. Họ không nghỉ vì lười, mà vì không còn đường nào khác. Một số thanh niên chọn lên thành phố làm công nhân, còn người lớn tuổi thì cố bám đất — nhưng bám trong lo lắng. Mà khi nông dân bỏ nghề, đâu chỉ mỗi chuyện cơm áo: nó kéo theo mất việc làm thời vụ, đứt gãy chuỗi cung ứng, và xa hơn là đe dọa an ninh lương thực quốc gia.
Tin liên quan từ Banggianongsan: Cách làm mật mía tại nhà
Hệ quả với chuỗi cung ứng và giá thành đường
Thiếu mía khiến chuỗi cung ứng đường lao đao
Chỉ trong nửa đầu năm 2025, chuỗi cung ứng đường trong nước đã trải qua một cú sốc nghiêm trọng. Lượng mía thu hoạch giảm mạnh do thời tiết bất lợi và sâu bệnh lan rộng, khiến nguyên liệu đầu vào trở nên khan hiếm. Hệ quả là nhiều nhà máy đường buộc phải giảm công suất, thậm chí tạm dừng hoạt động để chờ nguồn cung. Trong khi đó, giá đường trên thị trường nội địa tăng liên tục – một vòng xoáy không dễ kiểm soát.
Tại nhiều tỉnh miền Tây như Hậu Giang hay Sóc Trăng, nông dân cho biết họ phải bán mía non do không đủ nước tưới, dẫn đến giảm năng suất chế biến tới 15%. Hậu quả là chuỗi cung ứng bị đứt gãy từng mắt xích – từ khâu thu mua, vận chuyển, đến chế biến và phân phối. Thiếu hụt đầu vào không chỉ làm đội giá thành sản xuất, mà còn đẩy các doanh nghiệp vào thế bị động hoàn toàn.
Giá đường biến động mạnh, doanh nghiệp “nín thở” chờ mùa vụ mới
Tính từ tháng 5 đến cuối tháng 7/2025, giá đường bán lẻ tại nhiều địa phương đã tăng từ 17.000 lên gần 22.500 đồng/kg. Đây không còn là chuyện cung cầu đơn thuần – mà là một cuộc chạy đua để giữ vững thị phần giữa bối cảnh nguyên liệu khan hiếm và chi phí logistic tăng cao.
Nhiều doanh nghiệp sản xuất nhỏ chia sẻ rằng họ đang cân nhắc tạm ngưng hợp đồng với nhà phân phối vì chi phí vận chuyển đã chiếm tới 30% tổng giá thành. Ở một số khu vực miền Trung, chi phí chế biến tăng gần 25% so với cùng kỳ năm trước – một con số không thể xem nhẹ với các nhà máy có biên lợi nhuận thấp.
Nếu bạn đang trực tiếp làm việc trong ngành, thì đây là 3 việc không thể chậm trễ:
- Cập nhật tình hình mùa vụ mỗi tuần – đặc biệt là thông tin từ vùng nguyên liệu lớn như Tây Ninh, Phú Yên.
- Chủ động tái đàm phán hợp đồng đầu vào để tránh bị ép giá trong giai đoạn cao điểm.
- Xem xét đầu tư công nghệ sơ chế mới để nâng cao hiệu suất khi nguyên liệu đầu vào ít hơn.
